عبد الحي حبيبى
760
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
و اين سامان دهقان روستاى سامان در بلخ بود ، « 1 » كه او را سامان خدات گفتندى ، و با اسد بن عبد اللّه قسرى حكمران بلخ ( 108 / 120 ه ) معاصرت داشت . « 2 » چون وفات حنظله را 219 ه 834 م نوشتهاند ، پس بعيد نيست كه سامان خدات بلخى اين شعر حنظله را شنيده باشد . بهر حال بايد گفت : كه اين اشعار حنظله در كمال فصاحت و متانت به نظر مىآيد ، و بايد پيش ازو در زبان درى سوابق متين ادبى موجود باشد ، تا در عصر حنظله شعر درى به اين درجه جزالت و استحكام رسيده باشد . محمود وراق هروى : از شعراى ذو لسانين درى و عربى قرن سوم هجرى و از طبقهء قديم شعراى معلوم اوايل دورهء اسلامى محمود بن حسن هرويست كه پيشه وراقى ( صحافى و كتب فروشى ) داشت ، و در زهد و آداب و حكم اشعار فراوان دارد ، و ابو بكر بن ابى الدنيا و ابو العباس بن مسروق و غيره محدثان ازو روايت كنند ، و در خلافت معتصم ( 218 / 227 ه ) مرده و گويند كه وى كنيزكى داشت و معتصم آن را به هفت هزار دينار ميخريد ، ولى وراق نفروختش . چون وى بمرد ، او را خليفه از ورثهء وراق به هفت صد دينار خريد . « 3 » اما منهاج سراج گويد : كه كنيزك محمود وراق راتبه نامداشت ، و محمد بن طاهر پادشاه خراسان ( 248 / 259 ه ) به خريدن آن ميل كرد ، ولى چون عشق كنيزك را با محمود بديد ، او را با چهارده بدره سيم به دو بخشيد . « 4 » تاريخ وفات محمود را هدايت 221 ه 835 م ، « 5 » و ابن شاكر كتبى « 6 » حدود 230 ه 841 م
--> ( 1 ) - سنى ملوك الارض 150 ( 2 ) - تاريخ بخارا 90 ( 3 ) - الانساب سمعانى 580 ( 4 ) - طبقات ناصرى 1 / 334 طبع حبيبى ( 5 ) - مجمع الفصحاء 3 / 1184 ( 6 ) - فوات الوفيات 2 / 285